خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





ماتریکس زمان ، فضا ، سلامتی در سیره نبوی . آیا طب اسلامي، طب آینده است؟

     

    *سید ناصر لطفی فاطمی ، *رقیه زردشت ، *امیر امامی زیدی ، *قادر عصاررودی

    * دانشجو دکتری تخصصی پرستاری- دانشکده پرستاري مامايي دانشگاه علوم پزشکی مشهد

    یکی از بحث انگیزترین مباحث مطرح شده در طب، وجود دیمانسیونهای ناشناخته سلامت بشر است. امروزه میدانیم که وقوع بسیاری ازبیماریها با عامل زمان در ارتباط هستند . بطور مثال حملات قلبی در ساعات خاصی از شبانه روز و روزهای مشخصی خطر وقوع بیشتری دارند . معلوم شده است که اپیدمی بیماریهای عفونی از الگو و روندهای زمانی خاص پیروی میکنند. اما به رویدادهای نجومی کمتر به عنوان یک عامل تاثیر گذار در سلامتی توجه شده است. این در حالی است که در سیره نبوی و طب ائمه اطهار به موقعیت نجومی کواکب در ارتباط با سلامت اهمیت خاصی داده شده است. طب اسلامی با بهره گیری از سیره نبوی و معصومین (ع) برای شروع درمانهایی مانند فصد و حجامت ، ترکیب و تجویز داروها ، ساعات خواب و تغذیه ، زمان ازدواج و انعقاد نطفه ، تغییرات مزاج ها و طبایع در فصول و بازه های زمانی توجه خاصی نموده است. طب اسلامی از این رویکرد با نگاهی کل نگر به چیستی سلامت و بیماری میپردازد، و هر بیمار را بصورت منحصربفرد مورد توجه قرار میدهد. در طب اسلامی، آن شخصی که فی المثل در روز سه شنبه دچار تب شده، درمان متفاوتی دارد با آن کسی که در روز چهارشنبه به تب مبتلا شده و آن کسی که در «شرف قمر» دچار تپش قلب می‌شود درمان متفاوتی دارد با آن فردی که در «شرف الشمس» دچار این حالت می‌شود، هرچند که هر دو در ظاهر یکی باشند و این ها را فقط به واسطه علم نجوم اسلامی می‌توان فهمید.

    چون گردش و میدان مغناطیسی زمین هر دو تحت تاثیر خورشید و ماه میباشند، تعجب آور نخواهد بود اگر مشاهده کنیم که هم خورشید وهم ماه واکنش یک موجود زنده را نسبت به مغناطیس تحت تاثیر قرار دهد. بنظر میرسد که تغییرات جوی زمین تا حد زیادی تحت تاثیر طوفانهای خورشیدی است. حیات به نوبه خود تحت تاثیر آب و هوا است ولذا طوفانهای خورشیدی بطور غیرمستقیم بر ما اثر میگذارند.اکنون دلایلی در دست است که حکایت از آن داردکه خورشید اثر مستقیمی بر روی برخی از فعل و انفعالات شیمیایی بدن و خون دارد.همین طور ریتمهای زمینی برای سلامتی ما فوق العاده حیاتی هستند. موجودات زنده قادرند شدت، قطبیت و جهت حوزه های مغناطیسی زمین را حس کنند. شواهدی وجود دارد که ریتمهای ژئومغناطیسی در سازماندهی ریتمهای فیزیولوژیک به عنوان یک راهنمای زمانی عمل میکنند.

    زمان هاى مناسب براى حجامت‏ در سیره نبوی

    يكى از مباحثى كه در حجامت بايد مورد توجه قرار گيرد رعايت بهترين فرصتهاى توصيه شده براى انجام حجامت است. اين مبحث كه بسيار حائز اهميت مى‏باشد نشان دهنده قانونمندى ويژه‏اى است كه بر حجامت حاكم است و نگرش جديدى را براى جهان طب و درمان ايجاد مى‏كند. بر اساس اين قانونمندى ارتباط تنگاتنگى بين جاذبه خورشيد و ماه و بدن انسان وجود دارد كه تأثيرات آن براى انتخاب فرصت حجامت تعيين كننده است به نظر مى‏رسد جهان طب بايد روى اين نكته توجه ويژه‏اى داشته باشد و از اين طريق مجموعه تأثير فلكى بر بدن انسان را درك نموده و با رعايت ساعات و روزهاى مناسب نقش عمده تأثيرات جاذبه خورشيد و ماه بر انسان را درك نمايد.

     المكارم از ابى سعيد خدرى نقل مى‏كند كه رسول خدا(ص) فرمود: هر كس روز سه شنبه هفدهم يا نوزدهم يا بيست و يكم ماه قمرى حجامت كند شفاى بيمارى يكسال او خواهد بود .عين اين روايات در وسايل الشيعه نقل گرديده است‏. همچنين مفهوم اين روايت به نقل از روات متعدد در كتاب سنن الكبرى و المجموع نيز به نقل از رسول اكرم(ص) بيان گرديده است. امام رضا(ع) فصل بهار را روح زمانها ناميده مى‏فرمايد: از ماه آذر (فروردين) شروع مى‏شود و ماهها سى روز است و در اين فصل شب و روز پاك مى‏شود و زمين نرم مى‏گردد و تسلط بلغم از بين مى‏رود و خون به هيجان مى‏آيد...و از فصد و حجامت در اين فصل استفاده كن . غرض از طرح اين بحث در اين مقاله كشف اين معنى است كه ميان ساعات روزهاى ماه و ماههاى مناسب و نامناسب براى انجام حجامت در احاديث و روايات و گردش منظومه شمسى و جاذبه ماه و خورشيد بر روى كره زمين نقاط اشتراكى وجود دارد كه قطعاً تابع قانونى است و بايد مورد توجه قرار گيرد. مطمئنا ارتباط نزدیکی بین ماه و خونریزی بطور عام وجود دارد. اطلاع از موقعيت ماه و زمان قرار گرفتن آن در نصف النهار و اينكه بالاترين جاذبه ماه در موقعيت نصف النهار است به ما مى‏فهماند كه غرض ائمه(ع) از ذكر ساعات مشخص صبح و يا غروب و يا شب با توجه به قاعده‏اى بوده است كه امام رضا(ع) در رساله ذهبيّه مطرح فرموده و وضعيت خون را تابع جاذبه ماه دانسته‏اند و رعايت دقيق زمانى بوده است كه در آن فرصت بيشترين جاذبه وجود داشته باشد.  ماه همانطور که جزر و مد دریا را کنترل میکند ،جریان خون را نیز کنترل مینماید. مطالعات نشان میدهد که 82% کل خونریزی های خطرناک بین تربیع اول و تربیع ثانی اتفاق می افتد و نقطه اوج پرمعنایی درست به هنگام بدر داشته است.

    زمان انعقاد نطفه

     توصیه زمانی درخصوص زمان انعقاد نطفه میتواند گویای این فرضیه باشد که در لحظه لقاح که مواد وراثتی هنوز برای گذراندن آخرین مرحله پیوند به منظور شکل دادن انسان جدید جابجا میشوند. محیط کیهانی نقش مهمی را در آرایش ژنتیکی آنها بازی میکند. در این زمان حتی کوچکترین تلنگر کافی خواهد بود تا جهت تکامل را آنقدر دگرگون کند که منجر به اثری اساسی در محصول نهایی لقاح گردد. بی شک نیروهای کیهانی آنگاه بیشترین اثر را بر انسان میگذارند که در مراحل ابتدایی جنین تاثیر کنند و طرح اولیه جنین را به طریقی تغییر دهند . اگر قبول داشته باشیم که تمام آینده کودک به ساختار و آرایش ژنتیکی او بستگی دارد.

    اثرات جاذبه‏اى ماه و خورشيد بر روى درياها مشهود است اين آثار بر روى نباتات هم به رؤيت بشر رسيده و مورد ترديد نيست. اخيراً دانشمندان اثر جاذبه ماه و خورشيد را كه موجب انبساط پيوسته زمين مى‏شود را نيز اندازه‏گيرى كرده و نتيجه آن را منتشر ساخته‏اند. با تحقيقى كه در اين مبحث انجام مى‏گيرد و با فرضیه‏اى كه بدست مى‏آيد نقش جاذبه ماه و خورشيد بدواً در تغييرات شيميايى بدن انسان و تركيبات خون وى مورد بررسى قرار مى‏گيرد و از اينطريق باب جديدى براى بررسى نقش كواكب بر روى رفتار انسان و ساير جانداران گشوده خواهد شد.

    كره زمين در گردش انتقالى خود بر گرد خورشيد در نقاطى خود را در نزديك‏ترين موقعيت خورشيد قرار مى‏دهد و بدين ترتيب در معرض جاذبه خورشيد قرار مى‏گيرد. همچنين كره ماه در مسير گردش انتقالى خود بر گرد خورشيد در موقعيت‏هاى مختلفى در جايگاه‏هاى دور و نزديك كره زمين قرار مى‏گيرد و از اين طريق بر كره زمين تأثير مى‏گذارد.

    با توجه به گردش وضعى كره زمين بر گرد خويش در هر شبانه روز دچار دو حالت جذب و دو حالت دفع مى‏گردد هر حالت جاذبه 6 ساعت و 5/7 دقيقه طول مى‏كشد كه در اين حالت مد از نقطه صفر شروع و در رأس ساعت به نقطه اوج خود مى‏رسد. زمانى كه ماه تغيير موضع داده و تابش آن به نقطه ديگرى از زمين منتقل مى‏گردد به تدريج در همين فاصله زمانى آب بسوى جذر رفته و موجب كاهش مد مى‏گردد. و به همين ترتيب يك بار ديگر همين حالت تكرار مى‏شود تا شبانه روز قمرى كامل گردد. البته به تناسب وضعيت بستر دريا و كيفيت ساختار كناره خليج و كناره درياها از جهت اينكه موج مد را در دامن خود بگسترانند و يا در داخل دماغه‏اى بسته و با در زاويه صخره‏اى مسدود نگهدارند و يا افزايش جهت حركت باد در مسير مد مقدار اندازه مد در نقاط مختلف جهان متفاوت است. غرض از طرح اين بحث در اين مقاله كشف اين معنى است كه ميان ساعات روزهاى ماه و ماههاى مناسب و نامناسب براى انجام حجامت در احاديث و روايات و گردش منظومه شمسى و جاذبه ماه و خورشيد بر روى كره زمين نقاط اشتراكى وجود دارد كه قطعاً تابع قانونى است و بايد مورد توجه قرار گيرد.

    امام رضا(ع) مى‏فرمايد خون در افزايش هلال افزايش مى‏يابد و در نقصان هلال كاهش مى‏پذيرد، بنابراين نقل بين جاذبه ماه و خون بدن انسان بعنوان يك مايع داراى. تركيبات گوناگون يك رابطه مشخصى وجود دارد كه بايد بر اساس قانونى كه در قالب رعايت زمانهاى مناسب وضع گرديده است بدان پى برد.

    از سوى ديگر زمانهايى كه در احاديث بعنوان زمان شايسته و يا مناسب‏ترين زمان براى حجامت شمرده شده است با زمانهاى مد آب دريا مطابقت دارد. در احاديث روزهاى هفتم، چهاردهم، هفدهم، نوزدهم و بيست و يكم بعنوان بهترين روزهاى ماه براى حجامت نام برده شده‏اند و از جمله روزهايى هستند كه حجامت در آن داروى تمام بيماريهاست. در ايام نام برده شده به ترتيب ماه در حالات تربيع اول، بدر و تربيع ثانى قرار دارد. و از سوى ديگر مى‏دانيم كه بالاترين مد آب زمانى است كه ماه در وسط نصف النهار قرار گرفته باشد. و اين بدان معنى است كه جاذبه ماه بر روى زمين در اين ساعت در بيشترين حد خود است.

    اكنون با توجه به اينكه ساعات مشخص شده در احاديث برخى ساعات اول روز برخى دو سه ساعت گذشته از روز و برخى ديگر در هنگام غروب و در روايتى هنگام شب است. ساعتهاى تعيين شده در احاديث با ساعات قرار گرفتن ماه در نصف النهار نيز تطبيق مى‏نمايد.

    در حالت تربيع اول ماه كه معادل شب هفتم است ساعت 6 بعد از ظهر ماه از نصف النهار مى‏گذرد. در حالت بدر كه معادل نيمه ماه است ماه نزديك به نيمه شب از نصف النهار مى‏گذرد. در حالت تثليث اول كه معادل دهم ماه است ماه ساعت 9 بعد از ظهر از نصف النهار مى‏گذرد. در حالت تثليث دوم كه معادل هفدهم ماه است ساعت 3 بعد از ظهر از نصف النهار مى‏گذرد. در تربيع دوم كه معادل بيست و يكم ماه است ساعت 6 صبح از نصف النهار مى‏گذرد.

    همچنين در هلال اول ساعت 3 بعد از ظهر و در هلال دوم ساعت 9 صبح از نصف النهار مى‏گذردواطلاع از موقعيت ماه و زمان قرار گرفتن آن در نصف النهار و اينكه بالاترين جاذبه ماه در موقعيت نصف النهار است به ما مى‏فهماند كه غرض ائمه(ع) از ذكر ساعات مشخص صبح و يا غروب و يا شب با توجه به قاعده‏اى بوده است كه امام رضا(ع) در رساله ذهبيّه مطرح فرموده و وضعيت خون را تابع جاذبه ماه دانسته‏اند و رعايت دقيق زمانى بوده است كه در آن فرصت بيشترين جاذبه وجود داشته باشد.

    اينك با دقت و توجه به همين قاعده مناسب‏ترين فصلهاى سال نيز توجيه مى‏گردد. مى‏دانيم كه ايجاد فصلهاى چهارگانه در اثر چگونگى تابش خورشيد بر روى كره زمين ايجاد مى‏گردد.

    در فصل بهار و پاييز زمين در مسير چرخش خود نسبت به خورشيد در معتدل‏ترين وضعيت خود قرار مى‏گيرد و در تابستان و زمستان به ترتيب در دورترين و نزديكترين موقعيت خود قرار مى‏گيرد.

    از اين جهت فصل بهار بعنوان بهترين فصل براى حجامت انتخاب شده است كه چگونگى تابش خورشيد بر روى كره زمين در اعتدال است و جاذبه خورشيد بر روى زمين موجب انبساط قشر زمين گرديده و تمامى گياهان شكوفا مى‏شود و به تعبير امام رضا(ع) زمين نرم مى‏شود.

    اين تأثير عمومى از سوى خورشيد بر روى انسان نيز اثر مى‏گذارد و تحت تأثير جاذبه خورشيد تركيبات سبك بدن انسان در بيرونى‏ترين سطح خود قرار مى‏گيرد و زمانى كه جاذبه خورشيد با جاذبه ماه در يك راستا قرار گرفت و به اصطلاح منجمين حالت دو جاذبه‏اى پديد آمد بيشترين نيروى جاذبه از سوى ماه و خورشيد مشمول حال كره زمين و انسان مى‏گردد. و چون منطق حجامت به تعبير حديث و بوعلى سينا دفع فضولات خون است.

    در اين موقعيت زمانى طبيعت تركيبات سبك و بدن انسان را در موقعيتى قرار مى‏دهد كه با انجام يك عمل فيزيكى ساده مانند بادكش حجامت دفع مى‏گردد. چيزى كه در طب اسلامى و طب سنتى فضولات خون نام گرفته است معادل تركيباتى از خون است كه مقدارى از آن امروزه شناسايى شده و زمانى كه وجود آن در خون انسان از حد تعادل گذشت موجب ايجاد بيمارى مى‏گردد. كلسترول، ترى گليسيريد، اوره اسيد اوريك و قند خون از جمله تركيباتى هستند كه مى‏توان آنان را رديف فضولات خون قرار داد.

    بنابراين چنانچه حجامت در ايام خاصى از ماه قمرى و در فصل بهار انجام گردد جاذبه ماه و جاذبه خورشيد در موقعيت اعتدال در يك راستا قرار گرفته و فرصت مناسبى براى دفع طبيعى تركيبات سبك شناخته شده و شناخته نشده خون را فراهم مى‏آورد. و همين اساس و قاعده براى نقش خورشيد و ماه در فصل پائيز نيز بر بدن انسان حاكميت مى‏كند.

    احاديث و روايات و طب سنتى با علم به اين قاعده روزهاى مناسب را تعيين كرده و توصيه مى‏كنند. تأكيدات احاديث و توصيه جالينوس بر اين است كه حجامت در ايام پرفشار يعنى ايامى كه جاذبه در حد اعلاى خود قرار دارد انجام نگيرد و زمانهايى را توصيه كرده‏اند كه نور ماه رو به نقصان و يا رو به طلوع است.

    در احاديث بيشترين تأكيدات را روى روزهاى 17 و 19 و 21 داريم كه بر اساس قاعده فوق جاذبه ماه رو به كاستى است و همچنين در حديثى كه از امام رضا(ع) نقل شد در مرحله اول هفتم ماه حزيران توصيه شده است كه جاذبه در حد اعلاى خود نيست و رو به افزايش است و اضافه كرده‏اند اگر اين روز را از دست دادى روز چهاردهم را درياب.

    دکتر دورسی با اعتقاد بر اینکه اساسا بشر از فرآیندهای دینامیک موجودیت یافته است ونه اجزا جدا از هم به ارائه یک مدل فضا،زمان در سلامتی میپردازد. در این تعریف سلامتی عبارت از هارمونی بین این جریانات پویا در داخل و خارج از بدن میباشد . پروفسور مارتا راجرز نیز به انسان به عنوان مجموعه متشکلی از سیستمهای فیزیولوژیک ،روانی و اجتماعی نمی نگرد. بلکه به عقیده او انسانها میدانهای پویایی از انرژی هستند که بر اساس اصول همودینامیک با میدانهای انرژی محیطی در تعامل هستند.

    دیدگاه فلسفی طب اسلامی و ائمه(ع) دارای ویژگیهای «هستی شناسانه[1]» ، «شناخت شناسی[2]»، «ارزش شناسی[3]» ، «روش شناسی[4]» و «منطقی[5]» است. اگرچه هنوز ذهن بشر امروزی نتوانسته است زمان و فضا را به عنوان یک دیمانسیون مهم وتاثیر گذار در سلامتی در نظر بگیرد، اما توصیه های بهداشتی معصومین علیهم السلام و در نظر گرفتن مسئله زمان و و موقعیت نجومی در وضعیت سلامتی نشانگر نگاهی دقیق و موشکافانه به تمام ابعاد هستی است. بنظر میرسد هنوز بشر راه درازی را تا درک واقعی ابعاد رمزآلود سلامت و بیماری در پیش دارد. اما آیا طب اسلامی وطب ائمه معصومین(ع) قادر خواهد بود که ابعاد فکری پژوهشگران علوم پزشکی را گسترش دهد و افقهای تازه ای را در برابر آنها باز کند؟

     

    منابع:

    1-       مجلسی محمد باقر – بحارالانوار – جلد 62

    2-       واتسن لیال- ترجمه شهریار بحرانی ، احمد ارژمند – فوق طبیعت- انتشارات امیرکبیر-چاپ ششم- 1388

    3-       جرجانی اسماعیل – ذخیره خوارزمشاهی – کتاب سوم

    4-       طرفی محمد طه- دور نمایی از نجوم اسلامی و ارتباط آن با طب جامع اسلامی – وبلاگ طب اسلامی راهی بسوی تمدن اسلامی-http://shiateb.blogfa.com/cat-13.aspx

    5-       شفیعی علی – حجامت از دیدگاه اسلامی- سایت سازمان تبلیغات اسلامی – اسفند 1391- http://www.tebyan-tehran.ir/a.aspx?a=1391120505

    6-       سيلوا، خوزه. بُعد ديگر وجود. ترجمۀ مجيد پزشكي. تهران: انتشارات نسل نو انديش. چاپ هشتم 1390.

                 7.Goodman A, Halle M, Kikinis R, Kennady D, Astronomical medicine . http://iic.seas.harvard.edu/research/astronomical-medicine

    8.Bell G, Tenppenny S. Medicine space & Astronomy. http://www.coasttocoastam.com/show/2013/07/18

    9.Dossy L.  Space, Time & Medicine Paperback . http://www.amazon.com/Space-Time-Medicine-Larry-Dossey/dp/0394710916



    [1] Anthology

    [2] Epistemology

    [3] Axiology

    [4] methodology

    [5] logic


    این مطلب تا کنون 12 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : جاذبه ,خورشيد ,حجامت ,زمين ,انسان ,توجه ,جاذبه خورشيد ,قرار مى‏گيرد ,وجود دارد ,النهار مى‏گذرد ,توجه قرار ,براى انجام حجامت ,فرصت بيشترين جاذبه ,ميان ساعات روزهاى ,اينكه بالاترين جاذبه ,
    ماتریکس زمان ، فضا ، سلامتی در سیره نبوی . آیا طب اسلامي، طب آینده است؟

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده